Ra-waarde bij RVS: wat betekent Ra < 0,8 micrometer?

Ra-waarde bij RVS: wat betekent Ra < 0,8 micrometer?

Op tekeningen van RVS-onderdelen staat vaak de eis Ra < 0,8 µm, of Ra ≤ 0,8 µm. Die waarde komt u tegen in de foodindustrie, de farma en de halfgeleiderindustrie. Maar wat is Ra eigenlijk, en waarom juist 0,8?

Wat is de Ra-waarde?

Ra is de gemiddelde ruwheid van een oppervlak. Een meetapparaat volgt het profiel over een bepaalde lengte en berekent het rekenkundig gemiddelde van de afwijkingen ten opzichte van de middellijn. Hoe lager het getal, hoe gladder het oppervlak gemiddeld is. De eenheid is de micrometer, afgekort µm. Eén micrometer is een duizendste millimeter.

De meetmethode en de parameters staan in ISO 21920-2. Die norm vervangt de oudere ISO 4287, die u nog op veel tekeningen ziet. Voor de notatie op de tekening is ISO 21920-1 de actuele norm, als opvolger van ISO 1302. Zet bij de eis niet alleen het getal, maar ook op welke vlakken u meet.

Waarom Ra < 0,8 µm?

Die grens komt uit de hygiënische ontwerprichtlijnen voor voedselverwerkende machines. EHEDG-richtlijn 8, Hygienic Design Criteria, zegt dat grote productcontactvlakken een afwerking van 0,8 µm Ra of gladder moeten hebben, en vrij moeten zijn van putjes, vouwen en spleten. De richtlijn zegt er meteen bij dat de reinigbaarheid sterk afhangt van de afwerkingstechniek, omdat die de topografie van het oppervlak beïnvloedt. Een ruwheid groter dan 0,8 µm kan acceptabel zijn als uit testen blijkt dat het oppervlak toch voldoende schoon te krijgen is, bijvoorbeeld door de stroming van het reinigingsmiddel.

Delen van deze richtlijn zijn later terechtgekomen in EN 1672-2 en EN ISO 14159. Op onze pagina over het SublimotionProcess® staan die normen ook genoemd, naast andere foodrichtlijnen.

Typische waarden bij RVS

De ruwheid hangt af van hoe het oppervlak is gemaakt. De getallen hieronder komen uit openbare bronnen. Het zijn richtwaarden, geen acceptatiegrenzen. Twee platen met dezelfde aanduiding kunnen van producent tot producent verschillen.

Koudgewalst RVS, de bekende 2B-afwerking, is vaak al gladder dan 0,8 µm. EHEDG-richtlijn 8 noemt voor koudgewalst staal een ruwheid van 0,2 tot 0,5 µm, en stelt dat polijsten dan meestal niet nodig is, zolang het eindproduct vrij is van putjes, vouwen en spleten. De British Stainless Steel Association en World Stainless noemen voor 2B vergelijkbare richtwaarden, van 0,1 tot 0,5 µm. 2B is een procesroute volgens EN 10088-2, geen gegarandeerde Ra-waarde.

Na lassen, slijpen of stralen in de werkplaats is het oppervlak zoals dat van de walserij komt niet meer het hele verhaal. EHEDG-richtlijn 8 geeft voor mechanisch polijsten ruwweg aan dat fijnere korrels onder 0,8 µm kunnen blijven, terwijl grovere korrels daarboven uitkomen. Bij korrel 180 ligt Ra rond 0,6 µm, bij korrel 120 rond 1,1 µm. De topografie hangt sterk af van bandsnelheid en aandrukking. Voor glasparelstralen noemt dezelfde tabel een ruwheid van minder dan 1,2 µm, met scheuren in het oppervlak. In een artikel in het EHEDG Yearbook van 2017 en 2018 schrijft Rossi dat conventioneel glasparelstralen de door EHEDG geadviseerde maximumwaarde van 0,8 µm voor grote vlakken vaak overschrijdt.

Voor beitsen noemt EHEDG-richtlijn 8 ongeveer 0,5 tot 1,0 µm, met hoge pieken en diepe dalen.

Ra alleen is niet genoeg

Twee oppervlakken met dezelfde Ra kunnen er onder de microscoop heel anders uitzien. Het ene heeft ronde, lage golving, het andere scherpe pieken, dalen of microscheurtjes waarin product en bacteriën blijven zitten. EHEDG en World Stainless wijzen er allebei op dat de bewerking vaak meer zegt over de reinigbaarheid dan het Ra-getal alleen.

Daarom kijken wij niet alleen naar Ra. Op onze dienstenpagina noemen wij ook Rz, Wt, Pc en Rmax. Voor die parameters publiceren wij geen eigen meetwaarden. De combinatie bepaalt de reinigbaarheid, niet één getal.

Wat haalt het SublimotionProcess®?

De Vries noemt op de site een ruwheid van Ra < 0,8 µm. Dat steunt op de openbare cijfers van Phibo Industries, de machinebouwer achter het proces. Volgens Phibo heeft ASML op RVS met 2B-afwerking een ruwheid onder 0,8 µm bevestigd. Op 2B-plaat garandeert Phibo een ruwheid onder 0,6 µm Ra, met meetwaarden rond 0,3 tot 0,4 µm. Op sublimotionprocess.com noemt Phibo een Ra-waarde tot 0,3 µm. Volgens Phibo zijn de procesparameters in januari 2025 door ASML goedgekeurd. Wij hebben dat document zelf nog niet.

Viwateq®, een ander natstraalproces, noemt openbaar een ruwheid van Ra ≤ 0,8 µm, afhankelijk van het uitgangsmateriaal. De openbare cijfers van beide machinebouwers zetten wij naast elkaar op de pagina alternatief voor Viwateq. De testen zijn niet onderling vergelijkbaar.

Wat zet u op de tekening?

Schrijf de ruwheid als een maximum, zoals Ra ≤ 0,8 µm, gemeten volgens ISO 21920-2 op de aangegeven vlakken. Voeg het gewenste uiterlijk toe, en of het oppervlak vrij moet zijn van lasverkleuring en ijzercontaminatie. Een procesnaam alleen is geen meetbare eis. Op de pagina alternatief voor Viwateq staat een tekeningtekst die resultaat en proces combineert, met de toevoeging of gelijkwaardig. Meer uitleg daarover leest u in het artikel Viwateq of gelijkwaardig op de tekening.

Wilt u het resultaat op uw eigen onderdeel zien, dan behandelen wij een sample kosteloos. U vraagt die proef aan via de samplepagina.

Bronnen

1. EHEDG Document 8, Hygienic Equipment Design Criteria, versie april 2004, openbaar weergegeven op food-info.net. Paragraaf 7.2 en tabel 2, typische Ra-waarden bij verschillende afwerkingen.

2. British Stainless Steel Association, Specifying finishes for stainless steel flat products. Typische Ra voor 2B van 0,1 tot 0,5 µm, op basis van gegevens van producenten, geen grens uit EN 10088-2.

3. World Stainless, Roughness measurements of stainless steel surfaces. Typische Ra voor 2B van 0,30 tot 0,50 µm, en de kanttekening dat Ra alleen de reinigbaarheid niet vastlegt.

4. N. Rossi, Creating optimal cleanable stainless steel surfaces, artikel in het EHEDG Yearbook van 2017 en 2018, PDF. Conventioneel glasparelstralen overschrijdt volgens de auteur vaak de door EHEDG geadviseerde 0,8 µm op grote vlakken.

5. Phibo Industries, hygienic stainless steel surface treatment, en sublimotionprocess.com. Claims van de machinebouwer over Ra op 2B, inclusief de vermelding van ASML in januari 2025.

6. ViwateQ B.V., openbare informatie op viwateq.com, geraadpleegd in november 2026. Ra ≤ 0,8 µm, afhankelijk van het uitgangsmateriaal.

Viwateq® is een merk van ViwateQ B.V. De Vries Surface Technologies is hieraan niet verbonden en voert het SublimotionProcess® uit in Vaassen. SublimotionProcess® is een merk van Phibo Industries.

Share this

AANGESLOTEN BIJ

Vereniging Industrieel oppervlaktebehandelend Nederland
NGO-SBG
Industriekrieg Eekterveld Vaasen
Scroll naar boven
Call Now Button